Kalkulator skali mapy, planu i modelu
Skala to stosunek wymiaru na mapie, planie albo modelu do wymiaru rzeczywistego, więc w skali 1:1000 każdy 1 cm na planie oznacza 1000 cm, czyli 10 m w rzeczywistości.
Czytaj więcej…Czytaj mniej
Kalkulator skali oblicza wymiar rzeczywisty, wymiar w skali albo samą skalę z dwóch długości, przelicza powierzchnię kwadratem skali i podaje wynik od razu w kilku jednostkach.Jak obliczyć wymiar rzeczywisty, wymiar w skali i skalę?
Wymiar rzeczywisty to wymiar z mapy pomnożony przez drugą liczbę skali i podzielony przez pierwszą. W zapisie a:b pierwsza liczba opisuje mapę, plan albo model, a druga rzeczywistość, więc wszystkie trzy obliczenia korzystają z tej samej pary liczb:
- wymiar rzeczywisty = wymiar w skali × b ÷ a,
- wymiar w skali = wymiar rzeczywisty × a ÷ b,
- skala = wymiar w skali : wymiar rzeczywisty, po zamianie na te same jednostki i skróceniu.
Krok po kroku dla mapy turystycznej w skali 1:25 000, na której odcinek ma 6 cm:
- Zapisz skalę jako a:b: 1:25 000, czyli a = 1, b = 25 000.
- Pomnóż wymiar z mapy przez b: 6 cm × 25 000 = 150 000 cm.
- Zamień jednostkę: 150 000 cm = 1500 m = 1,5 km.
- Sprawdź w drugą stronę: 150 000 cm ÷ 25 000 = 6 cm, czyli tyle, ile zmierzono na mapie.
W drugą stronę rachunek jest dzieleniem. Ściana o długości 12,5 m na planie mieszkania w skali 1:100 ma 12,5 m ÷ 100 = 0,125 m, czyli 12,5 cm. Skalę wyznacza się z dwóch wymiarów tego samego odcinka: 4 cm na mapie i 2 km w terenie to 40 mm i 2 000 000 mm, a stosunek 40 : 2 000 000 skraca się do 1:50 000.
Kalkulator ma na te trzy zadania przełącznik z trzema pozycjami: „Rzeczywisty” (wymiar rzeczywisty), „W skali” (wymiar w skali) i „Skala”. W każdej widać te same trzy wiersze, a w wierszu szukanym zamiast pola stoi od razu policzona liczba i wybór jednostki wyniku. Wynik liczy się po każdej zmianie pola, a niżej stoi rachunek krok po kroku z podstawionymi liczbami.
Ile to 1 cm na mapie? Tabela skal
Jeden centymetr na mapie to tyle centymetrów w terenie, ile wynosi druga liczba skali: w skali 1:25 000 jest to 25 000 cm, czyli 250 m. Tabela podaje to przeliczenie dla siedmiu skal, razem z odwrotnym pytaniem o kilometr w terenie i z powierzchnią jednego centymetra kwadratowego.
| Skala | 1 cm na mapie to | 1 km w terenie to | 1 cm² na mapie to |
|---|---|---|---|
| 1:500 | 5 m | 200 cm | 25 m² |
| 1:1000 | 10 m | 100 cm | 100 m² (1 a) |
| 1:10 000 | 100 m | 10 cm | 1 ha |
| 1:25 000 | 250 m | 4 cm | 6,25 ha |
| 1:50 000 | 500 m | 2 cm | 25 ha |
| 1:100 000 | 1 km | 1 cm | 1 km² (100 ha) |
| 1:1 000 000 | 10 km | 1 mm | 100 km² |
Pytanie „skala 1:1000 ile to cm” ma więc odpowiedź w dwóch krokach: 1 cm na planie to 1000 cm, a 1000 cm to 10 m. Sama skala nie jest długością, tylko stosunkiem, dlatego zawsze trzeba powiedzieć, ile centymetrów zmierzono na mapie. Odcinek 2,5 cm w skali 1:1000 to 25 m i taki przykład kalkulator pokazuje po otwarciu strony.
Wartości w tabeli są dokładne, bez zaokrągleń. Każdą odtworzysz w kalkulatorze: wpisz skalę, 1 cm albo 1 km, a jednostkę wyniku wybierz z listy przy wierszu szukanym. Pod wynikiem kalkulator podaje ten sam wymiar w innych jednostkach i pokazuje, ile w rzeczywistości ma 1 cm w wybranej skali.
Jak przeliczyć powierzchnię w skali?
Powierzchnię przelicza się kwadratem skali: powierzchnia rzeczywista to powierzchnia z mapy pomnożona przez (b ÷ a)². Długość rośnie tyle razy, ile wynosi skala, a powierzchnia tyle razy, ile wynosi skala podniesiona do kwadratu, bo prostokąt wydłuża się w obu kierunkach jednocześnie.
- 1 cm² na mapie 1:25 000: 25 000² = 625 000 000, więc 1 cm² to 625 000 000 cm², czyli 62 500 m² albo 6,25 ha.
- 2,5 cm² na mapie 1:10 000: 1 cm² odpowiada 1 ha, więc 2,5 cm² to 2,5 ha.
- Działka 1000 m² na mapie 1:500: 500² = 250 000, a 1000 m² ÷ 250 000 = 0,004 m², czyli 40 cm².
- Pokój 12 m² na planie 1:50: 50² = 2500, a 12 m² ÷ 2500 = 0,0048 m², czyli 48 cm².
Najczęstszy błąd to pomnożenie powierzchni przez samą skalę. Dla 1 cm² na mapie 1:25 000 dałoby to 25 000 cm², czyli 2,5 m² zamiast 6,25 ha. Wynik za mały 25 000 razy łatwo przeoczyć, gdy w zadaniu nie ma punktu odniesienia.
W kalkulatorze powierzchnię włącza przełącznik „Powierzchnia” pod wyborem trybu. Jednostki zmieniają się wtedy jawnie, na przykład z cm na cm², a na liście pojawiają się ary i hektary: 1 a = 100 m², 1 ha = 100 a. Powierzchnię przeliczają dwa pierwsze tryby. Skalę kalkulator wyznacza tylko z dwóch długości, bo stosunek dwóch pól daje skalę wyłącznie dla figur podobnych.
Ta sama reguła kwadratu działa poza mapą. Tortownice o średnicach 20 i 24 cm różnią się powierzchnią dna w stosunku kwadratów średnic, dlatego przelicznik foremek do pieczenia mnoży składniki przez stosunek powierzchni, a nie średnic.
Która skala jest większa i co znaczy skala 2:1?
Większa jest ta skala, w której stosunek wymiaru na rysunku do wymiaru rzeczywistego jest większy, czyli 1:10 000 jest skalą większą niż 1:100 000. Tak definiuje to norma rysunku technicznego ISO 5455: skala powiększająca jest tym większa, im większy jest jej stosunek, a pomniejszająca tym mniejsza, im stosunek jest mniejszy. Ułamek 1/10 000 jest większy niż 1/100 000, choć liczba 100 000 jest większa niż 10 000, i stąd bierze się szkolna pomyłka.
Norma rozróżnia trzy rodzaje skali:
- skala pomniejszająca 1:X, na przykład 1:100: rysunek jest mniejszy od przedmiotu,
- skala naturalna 1:1: wymiary na rysunku i w rzeczywistości są równe,
- skala powiększająca X:1, na przykład 2:1: rysunek jest większy od przedmiotu.
W skali 2:1 wymiar z rysunku dzieli się przez 2, więc odcinek 30 mm na rysunku to 15 mm w rzeczywistości. W skali 5:1 detal o długości 0,4 mm ma na rysunku 2 mm. Powierzchnia zmienia się z kwadratem także tutaj: 12 cm² na rysunku w skali 2:1 to 3 cm² przedmiotu, bo 2² = 4.
Kalkulator nazywa rodzaj skali słowami pod wynikiem, razem z krotnością. Dla 1:1000 pisze, że długości są 1000 razy mniejsze niż w rzeczywistości, a dla 2:1, że rysunek jest 2 razy większy od przedmiotu. Chroni to przed zamianą miejscami obu liczb, która z planu 1:2 robi rysunek 2:1.
Zmiana skali rysunku to zwykły stosunek. Ściana 12,5 m ma na planie 1:100 długość 12,5 cm, a na planie 1:50 już 25 cm, czyli 200% poprzedniej długości. Pokój 12 m² zajmuje na planie 1:100 powierzchnię 12 cm², a na planie 1:50 aż 48 cm², czyli 400%. Takie porównania policzy kalkulator procentowy.
Jakie skale mają mapy, plany i modele?
Mapy urzędowe w Polsce mają skale od 1:500 do 1:1 000 000, rysunek techniczny korzysta ze skal opartych na liczbach 1, 2 i 5, a modele kolejowe z własnej tabeli wielkości. Skalę zapisuje się na trzy sposoby: skala liczbowa to stosunek, na przykład 1:1000, skala mianowana podaje go z jednostkami (1 cm odpowiada 10 m), a podziałka liniowa to odcinek podzielony na równe części opisane odległościami w terenie.
- Mapy urzędowe (Prawo geodezyjne i kartograficzne, art. 4 ust. 1e): mapy ewidencyjne i zasadnicze w skalach 1:500, 1:1000, 1:2000 i 1:5000, mapy topograficzne w skalach 1:10 000, 1:25 000, 1:50 000 i 1:100 000, mapy ogólnogeograficzne w skalach 1:250 000, 1:500 000 i 1:1 000 000.
- Rysunek techniczny (ISO 5455, tabela skal zalecanych): powiększające 50:1, 20:1, 10:1, 5:1 i 2:1, naturalna 1:1 oraz pomniejszające od 1:2, 1:5 i 1:10 do 1:10 000. Zakres wolno rozszerzać, mnożąc skalę zalecaną przez całkowitą potęgę liczby 10.
- Modele kolejowe (norma NEM 010): Z to 1:220, N to 1:160, TT to 1:120, H0 to 1:87, S to 1:64, 0 to 1:45 (w niektórych krajach 1:43,5), I to 1:32, II to 1:22,5.
- Popularne w modelarstwie: 1:18, 1:24, 1:35, 1:43, 1:72 i 1:144. To skale zwyczajowe, spotykane w zestawach modeli, a nie skale z normy.
Skale z tych list wczytasz jednym kliknięciem: pięć stoi pod polami formularza jako „Popularne skale”, a pozostałe w rozwijanej liście „Więcej skal”. Skala nie musi być liczbą całkowitą. Model w skali 1:43,5 o długości 10 cm odpowiada oryginałowi 4,35 m, a wagon o długości 26,4 m w skali H0 ma w przybliżeniu 303,45 mm, bo 26 400 mm ÷ 87 nie dzieli się bez reszty.
Dokumentacja modeli bywa wymiarowana w calach. Kalkulator skali liczy w jednostkach metrycznych, więc taki wymiar zamień najpierw na centymetry: zrobi to przelicznik cali na cm.
Przykładowe obliczenia skali
Każdy wiersz tabeli odtworzysz w kalkulatorze, wybierając tryb z kolumny „Szukane” i wpisując te same liczby. Wyniki ze znakiem ≈ są zaokrąglone, pozostałe są dokładne.
| Zadanie | Szukane | Rachunek | Wynik |
|---|---|---|---|
| mapa 1:25 000, odcinek 6 cm | wymiar rzeczywisty | 6 cm × 25 000 | 150 000 cm, czyli 1,5 km |
| plan 1:100, odcinek 1,15 cm | wymiar rzeczywisty | 1,15 cm × 100 | 115 cm |
| mapa 1:1 000 000, odcinek 3,7 cm | wymiar rzeczywisty | 3,7 cm × 1 000 000 | 37 km |
| rysunek 2:1, odcinek 30 mm | wymiar rzeczywisty | 30 mm ÷ 2 | 15 mm |
| model 1:43,5, długość 10 cm | wymiar rzeczywisty | 10 cm × 43,5 | 435 cm, czyli 4,35 m |
| plan 1:100, ściana 12,5 m | wymiar w skali | 12,5 m ÷ 100 | 12,5 cm |
| model H0 1:87, wagon 26,4 m | wymiar w skali | 26,4 m ÷ 87 | ≈ 303,45 mm |
| mapa 1:1 000 000, odległość 1 km | wymiar w skali | 1 km ÷ 1 000 000 | 1 mm |
| 4 cm na mapie, 2 km w terenie | skala | 40 mm : 2 000 000 mm | 1:50 000 |
| 5 cm na rysunku, detal 2 mm | skala | 50 mm : 2 mm | 25:1 |
| 3 cm na planie, ściana 10 m | skala | 30 mm : 10 000 mm | ≈ 1:333,33, dokładnie 3:1000 |
| 7,4 cm na mapie, 1,85 km w terenie | skala | 74 mm : 1 850 000 mm | 1:25 000 |
| 1 cm² na mapie 1:25 000 | powierzchnia rzeczywista | 1 cm² × 625 000 000 | 6,25 ha |
| działka 1000 m² na mapie 1:500 | powierzchnia w skali | 1000 m² ÷ 250 000 | 40 cm² |
| pokój 12 m² na planie 1:50 | powierzchnia w skali | 12 m² ÷ 2500 | 48 cm² |
Skala to proporcja, więc każde zadanie z długościami da się zapisać równaniem a : b = c : x. Odcinek 7,4 cm na mapie 1:25 000 to proporcja 1 : 25 000 = 7,4 : x, z której wychodzi x = 185 000 cm, czyli 1,85 km. Przy powierzchni w proporcji stoi kwadrat stosunku skali: 1 cm² na mapie 1:25 000 to 1 : 625 000 000 = 1 : x, czyli x = 625 000 000 cm², a to 6,25 ha. Dowolną proporcję, także odwrotną, rozwiąże kalkulator proporcji.
Skracanie stosunku to dzielenie obu liczb przez ich największy wspólny dzielnik. Dla 40 : 2 000 000 jest nim 40, stąd 1:50 000, a dla 30 : 10 000 jest nim 10, stąd 3:1000. Dzielnik dwóch liczb znajdzie kalkulator NWW i NWD.
Jak kalkulator liczy i kiedy zaokrągla?
Kalkulator liczy na ułamkach zwykłych z liczb całkowitych, więc wynik jest dokładny, a zaokrąglenie pojawia się dopiero przy zapisie liczby, której rozwinięcie dziesiętne jest nieskończone albo ma więcej niż 12 miejsc po przecinku. W zwykłej arytmetyce zmiennoprzecinkowej komputera iloczyn 1,15 × 100 daje 114,99999999999999, a ten kalkulator dla odcinka 1,15 cm w skali 1:100 podaje dokładnie 115 cm.
- Wpisywanie liczb: przecinek albo kropka dziesiętna i spacja oddzielająca grupy trzech cyfr (25 000). Do 12 cyfr przed przecinkiem i do 10 po przecinku. Znak minus, zapis 1e3 i litery dostają komunikat przy polu.
- Skala w dwóch polach: wklejenie „1:25000” w jedno pole kończy się podpowiedzią, żeby 1 wpisać w pierwszym polu, a 25000 w drugim. Obie liczby skali muszą być większe od zera.
- Znak ≈: stoi tylko przy liczbie faktycznie zaokrąglonej. Wartości od 1 wzwyż są zaokrąglane do 2 miejsc po przecinku, a mniejsze od 1 do 4 cyfr znaczących, połówki w górę. Skończone rozwinięcia do 12 miejsc po przecinku, takie jak 0,005 albo 6,25, kalkulator pokazuje w całości. Dłuższe są zaokrąglane ze znakiem ≈: 1 mm w skali 8192:1 to dokładnie 0,0001220703125 mm, a kalkulator pokazuje ≈ 0,0001221 mm.
- Skala niecałkowita: gdy stosunek nie skraca się do jedynki, wynik ma dwie postacie, na przykład ≈ 1:333,33 i dokładnie 3:1000.
- Zmiana jednostki: każda jednostka jest liczona z wartości dokładnej, a nie z liczby już zaokrąglonej.
Wynik zakłada, że mapa albo plan trzyma podaną skalę. Wydruk z opcją dopasowania do strony i zdjęcie planu zmieniają skalę, więc przed pomiarem sprawdź znany wymiar albo podziałkę liniową. Odcinek zmierzony na mapie to odległość w linii prostej w rzucie poziomym, bez zakrętów drogi i bez nachylenia terenu. Kalkulator skali nie zastępuje pomiaru geodezyjnego ani dokumentacji projektowej.
Przycisk „Kopiuj link z danymi” zapisuje w adresie skalę, wymiar i jednostki, więc po otwarciu takiego linku kalkulator pokazuje to samo obliczenie.
Najczęstsze pytania
- Jak obliczyć skalę mapy?
- Podziel odległość rzeczywistą przez odległość na mapie, obie w tych samych jednostkach. Jeśli 4 cm na mapie odpowiadają 2 km w terenie, zamień 2 km na 200 000 cm i podziel przez 4: wychodzi 50 000, czyli skala 1:50 000. Gdy wynik dzielenia nie jest liczbą całkowitą, na przykład dla 3 cm i 10 m, skala wynosi w przybliżeniu 1:333,33, a dokładnie 3:1000.
- Skala 1:1000: ile to centymetrów i metrów?
- W skali 1:1000 jeden centymetr na planie to 1000 cm, czyli 10 m w rzeczywistości. Sama skala nie jest długością, tylko stosunkiem: mówi, że każdy wymiar na planie jest 1000 razy mniejszy niż w terenie. Odcinek 2,5 cm na planie ma więc 25 m, a działka o boku 30 m zajmie na planie 3 cm. Jeden centymetr kwadratowy takiego planu to 100 m², czyli 1 ar.
- Ile to jest 1 cm na mapie w skali 1:25 000?
- W skali 1:25 000 jeden centymetr na mapie to 25 000 cm, czyli 250 m w terenie. Kilometr w terenie zajmuje na takiej mapie 4 cm, a odcinek 6 cm odpowiada 1,5 km. Przy powierzchni działa kwadrat skali: 1 cm² na mapie to 62 500 m², czyli 6,25 ha. Skala 1:25 000 jest jedną ze skal map topograficznych wymienionych w Prawie geodezyjnym i kartograficznym.
- Która skala jest większa: 1:10 000 czy 1:100 000?
- Większa jest skala 1:10 000, bo ułamek 1/10 000 jest większy niż 1/100 000. Skala jest tym większa, im większy jest stosunek wymiaru na rysunku do wymiaru rzeczywistego. Na mapie 1:10 000 jeden centymetr to 100 m, a na mapie 1:100 000 już 1 km, więc ten sam odcinek drogi jest na mapie w większej skali narysowany 10 razy dłuższy.
- Jak przeliczyć powierzchnię w skali?
- Dla skali a:b pomnóż powierzchnię z mapy przez kwadrat stosunku (b ÷ a)², a nie przez sam stosunek. W skali 1:500 jeden centymetr to 5 m, więc 1 cm² to kwadrat o boku 5 m, czyli 25 m². Działka 1000 m² zajmuje na takiej mapie 1000 m² ÷ 250 000, czyli 40 cm². W skali powiększającej 2:1 kwadrat stosunku wynosi (1 ÷ 2)², więc 12 cm² rysunku to 3 cm² przedmiotu.
- Co oznacza skala 2:1?
- Skala 2:1 to skala powiększająca: rysunek jest 2 razy większy od przedmiotu. Detal narysowany jako odcinek 30 mm ma w rzeczywistości 15 mm, bo wymiar z rysunku dzieli się przez 2. Powierzchnia na rysunku jest 4 razy większa, więc 12 cm² na rysunku to 3 cm² przedmiotu. Skale powiększające 2:1, 5:1 i 10:1 należą do skal zalecanych w rysunku technicznym dla małych części.
Źródła
- ISO 5455:1979 Technical drawings. Scales (jawna próbka normy) · pkt 2.1 do 2.4: skala jako stosunek wymiaru liniowego na rysunku do wymiaru rzeczywistego, skala naturalna, powiększająca i pomniejszająca; pkt 3: zapis 1:1, X:1, 1:X; pkt 5.1: tabela skal zalecanych
- Prawo geodezyjne i kartograficzne, t.j. Dz.U. 2026 poz. 1389 · art. 4 ust. 1e: skale map ewidencyjnych i zasadniczych, topograficznych oraz ogólnogeograficznych
- NEM 010 (MOROP): Maßstäbe, Nenngrößen, Spurweiten, wydanie 2011 · tabela 1: skale modeli kolejowych Z, N, TT, H0, S, 0, I, II; przypis 4: skala 1:43,5
- Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie legalnych jednostek miar, Dz.U. 2020 poz. 1024 · ar równy 100 m² i hektar równy 100 arów jako jednostki pola powierzchni gruntów
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Wykorzystanie skali w obliczeniach praktycznych · figura powiększona trzy razy jest w skali 3:1, pomniejszona trzy razy w skali 1:3; skala liczbowa, mianowana i liniowa
- Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Co to jest plan? · skala liczbowa, skala mianowana i podziałka liniowa na planie