Za Twoją zgodą zbieramy statystyki odwiedzin w Google Analytics, który zapisuje wtedy pliki cookie. Nie używamy ich do reklam. Polityka prywatności

Kalkulatory.net.pl

Kalkulator proporcji

Proporcja to równość dwóch stosunków a : b = c : d, w której iloczyn wyrazów skrajnych równa się iloczynowi wyrazów środkowych, czyli a · d = b · c.

Czytaj więcej…Wpisz trzy liczby, a kalkulator obliczy czwartą w proporcji prostej albo odwrotnej, skróci stosunek do najprostszej postaci i pokaże każdy krok rozwiązania.
Aktualizacja: Opracowanie: Zespół Kalkulatory.net.pl
1Co chcesz obliczyć?

a : b = c : d. Gdy jedna wielkość rośnie, druga rośnie tyle samo razy (więcej porcji, więcej mąki).

2Jakie liczby podstawić?

Wypełnij trzy pola, a puste zostaw to, którego szukasz (x). Liczby dodatnie: całkowite, dziesiętne albo ułamki zwykłe, np. 1/3. Obliczenia odbywają się w Twojej przeglądarce.

Gotowe przykłady:

Proporcja prosta: 2 : 5 = 6 : x

x = 15

Proporcja z wynikiem

2 : 5 = 6 : 15

Iloczyn wyrazów skrajnych (a · d) równa się iloczynowi środkowych (b · c).

Stosunek w najprostszej postaci

2 : 5

Oba stosunki, a : b i c : d, skracają się do tej samej pary liczb naturalnych.

Te same trzy liczby jako proporcja odwrotna

x = 1,(6)

Wybierz odwrotną, gdy wzrost jednej wielkości pewną liczbę razy oznacza spadek drugiej tyle samo razy (np. dwa razy więcej pracowników, dwa razy mniej dni).

Rozwiązanie krok po kroku

  1. Zapis proporcji: 2 : 5 = 6 : x
  2. Iloczyn wyrazów skrajnych równa się iloczynowi środkowych: 2 · x = 5 · 6
  3. Wyznaczenie niewiadomej: x = (5 · 6) : 2 = 30 : 2
  4. Wynik: x = 15
  5. Sprawdzenie: 2 · 15 = 30 oraz 5 · 6 = 30

Obliczenia dokładne na ułamkach zwykłych. Postać dziesiętna jest dokładna, gdy całe rozwinięcie mieści się w 10 miejscach po przecinku: kończy się albo część przed okresem razem z całym okresem (w nawiasie) zajmuje najwyżej 10 cyfr. W pozostałych przypadkach, np. 1/17 z okresem 16 cyfr, jest zaokrąglona do 6 miejsc, piątka w górę.

Dane techniczne obliczenia
Równanie
a · d = b · c
Szukany wyraz
d
Wynik jako ułamek
15
Postać dziesiętna
15

Policz procent z liczby

Procent to proporcja do 100: kalkulator procentowy liczy go od razu.

Jak obliczyć proporcję?

Proporcję oblicza się mnożeniem na krzyż: iloczyn wyrazów skrajnych równa się iloczynowi środkowych, więc brakujący wyraz to x = (b · c) : a. Krok po kroku dla zadania „3 kg jabłek kosztują 12 zł, ile kosztuje 5 kg?”:

  1. Zapisz proporcję tak, żeby po obu stronach stały te same wielkości: 3 : 12 = 5 : x (kilogramy do złotych).
  2. Pomnóż na krzyż: 3 · x = 12 · 5.
  3. Wyznacz niewiadomą: x = 60 : 3 = 20 zł.
  4. Sprawdź: 3 · 20 = 60 oraz 12 · 5 = 60, iloczyny są równe.

Proporcja to w definicji podręcznikowej równość a/b = c/d, w której b i d są różne od zera. Wyrazy a i d nazywa się skrajnymi, a b i c środkowymi, a podstawowa własność proporcji mówi, że a · d = b · c. Szkolna nazwa tej metody to także reguła trzech: trzy znane liczby dodatnie jednoznacznie wyznaczają czwartą.

Wzór na brakujący wyraz zależy od miejsca niewiadomej w proporcji a : b = c : d:

Szukany wyrazWzórPrzykład dla 2 : 5 = 6 : 15
a(b · c) : d(5 · 6) : 15 = 2
b(a · d) : c(2 · 15) : 6 = 5
c(a · d) : b(2 · 15) : 5 = 6
d(b · c) : a(5 · 6) : 2 = 15

Kalkulator przyjmuje niewiadomą na każdym z czterech miejsc: zostaw puste to pole, którego szukasz, a pozostałe trzy wypełnij. Przy dwóch pustych polach albo przy czterech wypełnionych zobaczysz komunikat, bo przy trzech danych liczbach dodatnich proporcja wyznacza dokładnie jedną niewiadomą.

Proporcja prosta a odwrotna: której użyć?

Proporcji prostej używa się, gdy obie wielkości rosną tyle samo razy, a odwrotnej, gdy wzrost jednej oznacza spadek drugiej tyle samo razy. Wybór rodzaju proporcji decyduje o wyniku bardziej niż sam rachunek.

  • Wielkości wprost proporcjonalne mają stały iloraz odpowiadających sobie wartości: liczba porcji i ilość mąki, masa towaru i cena, odcinek na mapie i odległość w terenie. Zapis: a : b = c : d.
  • Wielkości odwrotnie proporcjonalne mają stały iloczyn: liczba pracowników i czas pracy (ta sama praca, jednakowa wydajność każdego i praca dająca się dzielić), prędkość i czas przejazdu tej samej trasy, liczba równych części i długość jednej części. Zapis: a · b = c · d.

Pomyłka między nimi daje wynik absurdalny. Czterech malarzy maluje dom w 6 dni; w ile dni zrobi to 8 malarzy?

  1. Proporcja odwrotna (poprawnie): 4 · 6 = 8 · x, więc x = 24 : 8 = 3 dni.
  2. Proporcja prosta (błędnie): 4 : 6 = 8 : x, więc x = 48 : 4 = 12 dni, czyli dwa razy więcej malarzy pracowałoby dwa razy dłużej.

Tak samo z przejazdem: przy 60 km/h trasa zajmuje 3 godziny, a przy 90 km/h proporcja odwrotna 60 · 3 = 90 · x daje 2 godziny. Proporcja prosta 60 : 3 = 90 : x dałaby 4,5 godziny, jakby szybsza jazda wydłużała podróż.

Najprostszy test przed liczeniem: zapytaj, czy przy dwa razy większej pierwszej wielkości druga też będzie dwa razy większa (proporcja prosta), czy dwa razy mniejsza (odwrotna). Kalkulator pod wynikiem pokazuje także, ile wyszłoby z tych samych trzech danych liczb w drugim rodzaju proporcji, więc pomyłka od razu rzuca się w oczy.

Przykładowe obliczenia proporcji

Każdy wiersz tabeli odtworzysz w kalkulatorze, wpisując te same liczby i zostawiając puste pole x. Przepis, mapę, obraz 16 : 9, mieszankę i malarzy wczytasz jednym kliknięciem z listy gotowych przykładów pod formularzem.

ZadanieRodzajProporcjaWynik
4 porcje to 300 g mąki, ile na 6 porcji?prosta4 : 300 = 6 : x450 g
mapa 1 : 25 000, odcinek 7,4 cmprosta1 : 25 000 = 7,4 : x185 000 cm, czyli 1,85 km
obraz 16 : 9 o szerokości 1000 pxprosta16 : 9 = 1000 : x562,5 px wysokości
olej do benzyny 1 : 50, benzyny 5000 mlprosta1 : 50 = x : 5000100 ml oleju
3 kg za 12 zł, ile za 5 kg?prosta3 : 12 = 5 : x20 zł
15% z liczby 80prosta15 : 100 = x : 8012
liczby dziesiętneprosta0,1 : 0,2 = 0,7 : x1,4
wynik z okresemprosta3 : 7 = 2 : x14/3 = 4,(6) ≈ 4,666667
4 malarzy w 6 dni, ile dni dla 8 malarzy?odwrotna4 · 6 = 8 · x3 dni
3 h przy 60 km/h, ile przy 90 km/h?odwrotna60 · 3 = 90 · x2 h

W wierszu z mieszanką niewiadoma stoi na trzecim miejscu, a nie na czwartym: kalkulator rozwiązuje proporcję niezależnie od tego, które pole zostawisz puste. Wynik 562,5 px pokazuje, że proporcja nie zaokrągla po cichu do pełnych pikseli; o zaokrągleniu decydujesz sam.

Jak skrócić stosunek liczb?

Stosunek skraca się, dzieląc oba wyrazy przez ich największy wspólny dzielnik, a gdy wyrazy mają część dziesiętną albo są ułamkami, najpierw mnoży się oba przez NWW mianowników. Zakładka „Skróć stosunek” wykonuje oba kroki i pokazuje każdy z nich.

  • 1920 : 1080: NWD(1920, 1080) = 120, więc stosunek to 16 : 9. Obraz o rozdzielczości 1920 × 1080 (Full HD) ma więc format 16 : 9.
  • 0,75 : 1,25: po pomnożeniu przez 4 wychodzi 3 : 5, a NWD(3, 5) = 1, więc 3 : 5 jest już nieskracalne.
  • 1/3 : 1/4: mianowniki 3 i 4 mają NWW równe 12, po pomnożeniu wychodzi 4 : 3.
  • 2,5 : 10: po pomnożeniu przez 2 wychodzi 5 : 20, NWD wynosi 5, a wynik to 1 : 4.

Skrócony stosunek kalkulator podaje też w postaci 1 : k i k : 1. Dla 16 : 9 to 1 : 0,5625 oraz 1,(7) : 1, czyli szerokość jest 16/9 raza większa od wysokości. Największy wspólny dzielnik liczy ten sam algorytm Euklidesa, z którego korzysta kalkulator NWW i NWD.

Stosunek długości nie zawsze przenosi się na stosunek ilości. Średnice tortownic 20 i 24 cm mają się jak 5 : 6, ale ciasta potrzeba w stosunku powierzchni den, a te mają się jak kwadraty średnic: 400 : 576, czyli 25 : 36. Składniki mnoży się więc przez 1,44, a nie przez 1,2. Przepis między formami różnych kształtów przeliczy przelicznik foremek do pieczenia.

Proporcja a procenty i podział w stosunku

Procent to proporcja, w której drugi stosunek ma mianownik 100: część : całość = procent : 100. Obliczenie 15% z 80 to proporcja 15 : 100 = x : 80, która daje 12. Do codziennych rachunków z procentami, podwyżek, rabatów i zmian procentowych szybszy będzie kalkulator procentowy, który ma na nie osobne tryby.

Podział w stosunku też sprowadza się do proporcji. Mieszanka w proporcji 3 : 1 ma cztery części, więc z litra wychodzi:

  1. pierwszy składnik: 3 : 4 = x : 1000, czyli 750 ml,
  2. drugi składnik: 1 : 4 = x : 1000, czyli 250 ml,
  3. udział procentowy: 3 : 4 = x : 100, czyli 75% i 25%.

Jak kalkulator liczy dokładnie?

Kalkulator zamienia każdą wpisaną liczbę na ułamek zwykły i liczy na liczbach całkowitych, więc nie powstaje błąd zaokrąglenia. W zwykłej arytmetyce zmiennoprzecinkowej komputera rachunek (0,2 · 0,7) : 0,1 daje 1,3999999999999997, a ten kalkulator dla proporcji 0,1 : 0,2 = 0,7 : x podaje dokładnie 1,4.

  • Wpisywanie liczb: przecinek albo kropka dziesiętna, spacja oddzielająca tysiące (25 000) i ułamek zwykły w zapisie 1/3. Do 12 cyfr przed przecinkiem i do 10 po przecinku.
  • Wynik jako ułamek: gdy wynik nie jest liczbą całkowitą, panel pokazuje ułamek nieskracalny, np. 14/3.
  • Postać dziesiętna: dokładna, gdy całe rozwinięcie mieści się w 10 miejscach po przecinku, czyli kończy się w nich albo część przed okresem razem z całym okresem zajmuje najwyżej 10 cyfr (okres w nawiasie, np. 4,(6) lub 0,(142857)). W pozostałych przypadkach wynik jest zaokrąglony do 6 miejsc po przecinku, piątka w górę: 1/17 ma okres długości 16 cyfr, więc panel pokazuje x ≈ 0,058824.
  • Liczby dodatnie: proporcja opisuje tu wielkości takie jak masa, długość czy cena, więc liczby ujemne dostają komunikat zamiast wyniku. Zero też: stosunek 0 : 0 nie ma wartości, a zero przy niewiadomej oznaczałoby dzielenie przez zero.

Każde rozwiązanie kończy się sprawdzeniem: kalkulator podstawia obliczony x do równania i pokazuje, że oba iloczyny są równe. Takim zapisem można sprawdzić zadanie domowe, a nie tylko przepisać odpowiedź.

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć proporcję na krzyż?
Pomnóż wyrazy skrajne i wyrazy środkowe, a potem podziel przez liczbę stojącą przy niewiadomej. W proporcji 3 : 12 = 5 : x mnożenie na krzyż daje 3 · x = 12 · 5, czyli 3 · x = 60, więc x = 60 : 3 = 20. Sprawdzenie: 3 · 20 = 60 i 12 · 5 = 60, oba iloczyny są równe, więc wynik jest poprawny.
Co to znaczy, że wielkości są odwrotnie proporcjonalne?
Wielkości są odwrotnie proporcjonalne, gdy wzrost jednej z nich pewną ilość razy oznacza spadek drugiej tyle samo razy, a ich iloczyn pozostaje stały. Tak zachowują się liczba pracowników i czas tej samej pracy, jeśli każdy pracuje równie wydajnie, a pracę da się podzielić: 4 malarzy kończy w 6 dni, więc 8 malarzy skończy w 3 dni, bo 4 · 6 = 8 · 3 = 24.
Ile to jest proporcja 3 do 1?
Proporcja 3 : 1 oznacza trzy części jednego składnika na jedną część drugiego, czyli cztery części razem. Pierwszy składnik stanowi 3/4 całości (75%), drugi 1/4 (25%). Z litra mieszanki w proporcji 3 : 1 wychodzi więc 750 ml pierwszego składnika i 250 ml drugiego, bo 3 : 4 = x : 1000 daje x = 750.
Jak obliczyć procent z proporcji?
Ustaw proporcję, w której pierwszy stosunek ma mianownik 100: procent : 100 = część : całość. Żeby policzyć 15% z 80, zapisz 15 : 100 = x : 80. Mnożenie na krzyż daje 100 · x = 15 · 80 = 1200, więc x = 12. Ta sama proporcja odpowie też na pytanie, jakim procentem jest część albo ile wynosi całość.
Jak skrócić stosunek liczb?
Podziel oba wyrazy stosunku przez ich największy wspólny dzielnik. Dla 1920 : 1080 NWD wynosi 120, więc stosunek skraca się do 16 : 9, czyli formatu Full HD. Gdy wyrazy mają część dziesiętną, najpierw pomnóż oba przez tę samą liczbę: 0,75 : 1,25 po pomnożeniu przez 4 daje 3 : 5, a tego już nie da się skrócić.
Które wyrazy proporcji są skrajne, a które środkowe?
W proporcji a : b = c : d wyrazy skrajne to a i d, czyli pierwszy i ostatni, a wyrazy środkowe to b i c. Najważniejsza własność proporcji mówi, że iloczyn wyrazów skrajnych równa się iloczynowi wyrazów środkowych: a · d = b · c. Na tej równości opiera się mnożenie na krzyż, którym oblicza się brakujący wyraz.

Źródła

  1. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Równania w postaci proporcji · definicja proporcji (b ≠ 0, d ≠ 0), wyrazy skrajne i środkowe, iloczyn wyrazów skrajnych równy iloczynowi środkowych
  2. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Wielkości wprost proporcjonalne · dwie wielkości dodatnie są wprost proporcjonalne, gdy iloraz odpowiadających sobie wartości jest stały
  3. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Wielkości odwrotnie proporcjonalne · wzrost jednej wielkości pewną ilość razy oznacza spadek drugiej tyle samo razy; iloczyn odpowiadających sobie wartości jest stały
  4. Zintegrowana Platforma Edukacyjna (MEN): Stosunek dwóch wielkości · stosunek jako iloraz odpowiadających sobie wartości, zapisywany zwykle ilorazem liczb naturalnych
  5. Wolfram MathWorld: Inversely Proportional · zapis proporcjonalności odwrotnej y = c/x ze stałą c różną od zera

Powiązane kalkulatory

Ile to procent, o ile procent więcej lub mniej. · Matematyka
Najmniejsza wspólna wielokrotność i największy wspólny dzielnik. · Matematyka
Delta, miejsca zerowe i wierzchołek paraboli. · Matematyka
Średnia ważona ocen i wyników z wagami. · Matematyka
Przelicz przepis między formami o różnych kształtach i wymiarach. · Kuchnia i pieczenie

Ostatnia aktualizacja: 18 listopada 2026